Hér er hlutlaus og hagnýt yfirsýn yfir áhrif gjaldmiðils (króna vs. evra) á fjármálamarkaði á Íslandi, og hvernig það smitast út í hagkerfið:
1. Vaxtamarkaður
Með krónu
Hærra vaxtastig og meiri sveiflur.
Áhættuálag vegna smæðar gjaldmiðils og verðbólgusögu.
Skammtímahugsun ríkjandi (stutt lán, breytilegir vextir).
Með evru
Lægri og stöðugri vextir að jafnaði.
Vaxtastig mótast af Seðlabanka Evrópu.
Betri skilyrði fyrir langtímalán.
Áhrif:
Lægri fjármagnskostnaður fyrir ríki, fyrirtæki og heimili — en minni innlend stjórn á vöxtum.
2. Gjaldmiðils- og áhættumarkaðir
Með krónu
Mikill gjaldeyrisáhættumarkaður (hedging).
Fyrirtæki og fjárfestar verja sig gegn gengissveiflum → aukinn kostnaður.
Skarpar sveiflur í eignaverði við áföll.
Með evru
Engin innlend gjaldeyrisáhætta gagnvart Evrópu.
Minni óvissa og lægra áhættuálag.
Fjármálamarkaðir verða „eðlilegri“ í alþjóðlegu samhengi.
3. Hlutabréfamarkaður
Með krónu
Lítill og sveiflukenndur markaður.
Erlendir fjárfestar varfærnir vegna gjaldmiðilsáhættu.
Lágt lausafé (liquidity).
Með evru
Aukinn aðgangur erlendra fjárfesta.
Meiri dýpt og viðskipti á markaði.
Auðveldara fyrir fyrirtæki að safna eiginfé.
Áhrif:
Evra gæti styrkt hlutabréfamarkaðinn, sérstaklega fyrir stærri og alþjóðleg fyrirtæki.
4. Bankakerfið
Með krónu
Bankar háðir innlendum innlánum.
Takmarkaður aðgangur að erlendum fjármagnsmörkuðum.
Meiri kerfisáhætta í áföllum.
Með evru
Betri aðgangur að evrópskum fjármagnsmörkuðum.
Lægri fjármögnunarkostnaður banka.
Strangara regluverk og sameiginlegt eftirlit.
Áhrif:
Stöðugra bankakerfi, en minni sveigjanleiki fyrir séríslenskar lausnir.
5. Ríkisfjármál og skuldir
Með krónu
Ríkið greiðir hærri vexti af skuldum.
Viðkvæmni fyrir gengissveiflum ef skuldir eru í erlendum gjaldmiðlum.
Með evru
Lægri vaxtakostnaður ríkisins.
Betra lánshæfismat til lengri tíma (að jafnaði).
En agi í ríkisfjármálum verður mikilvægari.
Heildarmat
Króna:
Meiri sveigjanleiki
En hærra áhættuálag, dýrara fjármagn og grunnari markaðir
Evra:
Dýpri og stöðugri fjármálamarkaðir
Lægri vextir og meira aðgengi að fjármagni
En minni innlend stjórn á peningamálum
Stutt niðurstaða
Fyrir fjármálamarkaði myndi evra líklega þýða stöðugleika, lægri vexti og aukna þátttöku erlendra fjárfesta, á meðan krónan veitir sveigjanleika, en á kostnað stöðugleika og dýptar.
Húsnæðismarkaðurinn
Hér er hlutlaus og hagnýt greining á áhrifum gjaldmiðils (króna vs. evra) á húsnæðismarkað, bæði fyrir kaupendur, seljendur og leigjendur:
1. Vextir og greiðslubyrði
Með krónu
Hærri og sveiflukenndir vextir → hærri afborganir.
Verðtryggð lán algeng → höfuðstóll getur hækkað.
Ófyrirsjáanleg greiðslubyrði yfir líftíma láns.
Með evru
Lægri og stöðugri vextir að jafnaði.
Minni þörf fyrir verðtryggingu.
Greiðslubyrði verður fyrirsjáanlegri.
Áhrif:
Evra myndi líklega lækka mánaðarlegar greiðslur og draga úr áhættu heimila — en vextir yrðu ekki lengur stýranlegir innanlands.
2. Verð á húsnæði
Með krónu
Verð sveiflast mikið með vöxtum og verðbólgu.
Gengisfall → verðbólga → þrýstingur upp á fasteignaverð.
Hætta á bólu- og leiðréttingahringrásum.
Með evru
Lægri vextir geta ýtt undir eftirspurn og hækkað verð til skamms tíma.
Til lengri tíma: stöðugri þróun, ef framboð fylgir eftir.
Áhrif:
Evra gæti valdið upphaflegri verðhækkun, nema framboð aukist (lóðir, byggingahraði).
3. Aðgengi að lánsfé
Með krónu
Strangari lánsskilyrði og styttri lánstímar.
Fyrstu kaupendur standa verr að vígi.
Með evru
Auðveldari langtímalán, hærra lánshlutfall mögulegt.
Betri staða fyrir fyrstu kaupendur — ef verð fer ekki úr böndunum.
4. Leigumarkaður
Með krónu
Leiga hækkar oft með verðbólgu og vöxtum.
Óstöðugleiki í rekstri leigufélaga.
Með evru
Stöðugri fjármagnskostnaður fyrir leigufélög.
Getur leitt til stöðugri leigu til lengri tíma.
Áhrif:
Jákvætt fyrir leigjendur til lengri tíma, en skammtímaáhrif ráðast af framboði.
5. Byggingariðnaður og framboð
Með krónu
Gengissveiflur → sveiflur í byggingarkostnaði.
Óstöðugt framboð.
Með evru
Stöðugra verð á innfluttum byggingarefnum.
Auðveldari fjármögnun framkvæmda.
Áhrif:
Evra gæti aukið byggingarhraða, sem skiptir sköpum fyrir jafnvægi á markaði.
Heildarmat
Króna:
Meiri sveiflur í vöxtum og verði
Meiri áhætta fyrir heimili
Evra:
Lægri vextir og meiri fyrirsjáanleiki
Hætta á verðhækkunum nema framboð sé tryggt
Stutt niðurstaða
Fyrir húsnæðismarkaðinn myndi evra líklega þýða stöðugri lán og greiðslubyrði, en krefst virkrar húsnæðisstefnu (framboð, skipulag, leigumarkaður) til að koma í veg fyrir verðbólur.
7hh.is 